LİTERATÜR: TÜRKİYE’DE ENGELLİLİK VE SOSYAL DİSİPLİNLERLE KESİŞİMİ ÜZERİNE GÜNCEL ÇALIŞMALAR (OCAK-HAZİRAN 2026)
Hazırlayan: Avukat Hikmet KARADAĞ
GİRİŞ
Yılda iki defa okurlarıyla buluşan Yarasa e-dergimizin bu sayısında, engellilik çalışmalarının disiplinlerarası zenginliğini ve güncel akademik eğilimlerini ortaya koyan kapsamlı bir literatür indeksini sizlerin ilgisine sunuyoruz. Listemizde yer alan son 6 ayda yayımlanmış çalışmalar; hukuk, sosyoloji, politika, sosyal hizmet, edebiyat ve sanat tarihi gibi çok geniş bir yelpazede, engelliliğin yalnızca bireysel bir kısıtlılık değil, toplumsal yapılar ve ilişkiler tarafından üretilen dinamik bir olgu olduğunu yeniden gözler önüne sermektedir.
Bu dönem derlenen akademik yayınların odaklandığı temel temaları ve içerikleri şu şekilde özetlemek mümkündür:
İstihdam ve Çalışma Hayatındaki Bariyerler: Listede yer alan birçok araştırma, engelli bireylerin ekonomik yaşama katılımını ve karşılaştıkları yapısal/sosyal zorlukları ele almaktadır. Sinop Üniversitesi ve Kırklareli örneği üzerinden yapılan çalışmalarda; engelli iş gücünün maruz kaldığı toplumsal damgalanma, önyargı, ayrımcılık ve engel türüne uygun pozisyonlara erişememe gibi kronik sorunlar içgörülerle incelenmiştir. Benzer şekilde zihinsel engelli bireylerin iş gücü piyasasına tam katılımı önündeki engeller tartışılırken, eğitim sektöründe çalışan görme engellilerin kurumsal iletişim bağlamında yaşadığı mobbing deneyimleri de literatürde kendine yer bulmuştur.
Hukuk, Sosyal Politika ve Kamu Hizmetleri: Engelli haklarının normatif düzeyi ile uygulama alanındaki boşluklar, hukuk ve politika odaklı makalelerin merkezindedir. Avrupa Birliği’nin 2021-2030 eşitlik stratejisi ve pozitif uygulamaları uluslararası bir perspektif sunarken; ulusal düzeyde anayasal haklar, yükseköğretime erişimde görme engelli öğrencilerin karşılaştığı farklılıklar ve gölge öğretmen desteğinin hukuki boyutu değerlendirilmiştir. Ayrıca emsal niteliğindeki yargı kararları ışığında, kamu hizmetlerinde “değişkenlik ve uyarlama” ilkesi kapsamında görme engelli bir kamu görevlisinin dijital ve fiziksel erişilebilirlik süreçleri masaya yatırılmıştır. Yerel yönetimler düzeyinde ise büyükşehir belediyelerinin stratejik planları ile engelli bakımındaki arz-talep açıkları ve kurumsal bakım darboğazı senaryoları analiz edilmiştir.
Fiziksel, Dijital ve Sosyo-Kültürel Erişilebilirlik: Görme engelli bireylerin ve tekerlekli sandalye kullanıcılarının deneyimlerine odaklanan ampirik çalışmalar; erişilebilirliğin eşitlik, bağımsızlık ve özgürlük kavramlarıyla olan doğrudan bağını kurmaktadır. Toplu taşıma sistemlerindeki çok boyutlu engellerden, sağlık kurumlarındaki navigasyon sorunlarına, afet yönetimindeki bilgilendirme yetersizliklerinden kamusal hizmetlerdeki personel tutumlarına kadar geniş bir haritalandırma yapılmıştır. Ayrıca, dijital kapsayıcılık paradigmaları ve resmi genelgelerin ekran okuyuculara uygun olmaması gibi dijital erişilebilirlik sorunları da incelenen başlıklar arasındadır.
Afet Yönetimi ve Dirençli Kentler: Yakın dönemin en kritik başlıklarından biri olan afet ve acil durumlarda engelli bireylerin durumuna dair makaleler, dünya genelindeki afet planlarının eksikliklerine dikkat çekmektedir. Deprem gibi kriz anlarında farklı kırılganlık düzeyine sahip (fiziksel, görme, işitme, zihinsel) gruplara özgü risk yönetim politikalarının geliştirilmesi ve sivil toplum kuruluşlarının planlamaya dahil edilmesinin önemi vurgulanmaktadır.
Yeni Kavramlar, Sosyal Hizmet ve Teknolojik Yaklaşımlar: Literatürde engelliliğe yönelik ayrımcılığı tanımlayan yeni bir kavram olan “Ableizm” (Sağlam beden merkezcilik) ve bunun Türkiye boyutu incelenerek toplumsal duyarlılık süreçleri tartışılmıştır. Bununla birlikte, engelli bireylere yönelik yapay zekâ destekli uygulamaların sosyal hizmet uzmanları tarafından etkin kullanımı ve müdahale planlarındaki rolü geleceğe yönelik önemli bir vizyon sunmaktadır. Sosyal hizmet perspektifli diğer çalışmalarda ise, “Hatıran Yeter” ve “Lucca’nın Dünyası» gibi sinema filmleri üzerinden engelli çocuk ebeveynlerinin yaşadığı psiko-sosyal güçlükler, damgalanma ve hak temelli mücadele süreçleri betimlenmiştir.
Kültür, Edebiyat, Tarih ve Sanat: Disiplinlerarası bağlamda engellilik söylemlerinin sanattaki yansımaları da bu listede oldukça güçlüdür. Batı çocuk edebiyatından Petey, Sol Ayağım ve İçimdeki Müzik gibi kült eserler üzerinden engellilik algısı çözümlenirken, Cahide Birgül’ün romanlarındaki queer yansımalar ve zorunlu sağlam bedenlilik algısı sorgulanmıştır. Sanat tarihinde ise Riva Lehrer’in portreleri üzerinden engellilik kültürü, kusur ve kırılganlık temaları işlenmiştir. Tarihsel bir perspektif olarak da Osmanlı’da (Trabzon örneği, 1710-1736) zihinsel engelli veya yaşlı bireyler için vesayet kurumu ve vasi tayinleri arşiv kayıtları üzerinden aydınlatılmıştır.
Yarasa e-dergi olarak, bu zengin indekste yer alan çalışmaların engellilik alanında çalışan araştırmacılara, hukukçulara, aktivistlere ve tüm okurlarımıza yeni ufuklar açmasını diliyor; hak temelli ve kapsayıcı bir toplumsal dönüşüme katkı sunmasını temenni ediyoruz.
Künye / Çalışma Bilgileri
İçerik Özet ve Anahtar Kelimeler
Engelli Bireylerin Toplumdaki Temsil Biçimleri ve Çalışma Hayatındaki Yerleri
Tür: Araştırma Makalesi
Yazar(lar): Mehmet Koca, Hüdanur Eyigün (2026)
Dergi: Sinop Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt 10, Sayı 1, 2026, 483 - 518
DOI: 10.30561/sinopusd.1835683
Özet: Bu çalışmada, dezavantajlı gruplar arasında yer alan engelli bireylerin toplumsal düzeyde nasıl algılandığı ve bu algıların çalışma yaşamına nasıl yansıdığının incelenmesi amaçlanmıştır. Elde edilen bulgular, engelli bireylerin toplumsal bağlam içinde nasıl tanımlandıklarını ortaya koymuş ve çalışma hayatına ilişkin sosyal, kültürel ve ekonomik zorluklara ışık tutmuştur. Sonuç olarak çalışma, engelli bireylerin maruz kaldığı toplumsal damgalanma durumları, toplumsal konumları ve çalışma hayatında karşılaştıkları veya karşılaşabilecekleri ayrımcı tutumlar hakkında içgörüler sunmaktadır.
Anahtar Kelimeler: Engellilik, Engelli Bireyler, Damgalama, Ayrımcılık, Dezavantajlılık
TÜRKİYE’DE ERİŞİLEBİLİRLİK VAR MI YOK MU? GÖRME ENGELLİ BİREYLERİN DENEYİMLERİDEN ÖĞRENMEK
Tür: Araştırma Makalesi
Yazar(lar): Merve Demirdöven, Ömer Miraç Yaman (2026)
Dergi: Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Cilt 35, 2026
DOI: 10.35379/cusosbil.1664559
Özet: Bu araştırmada, görme engelli bireylerin Türkiye’de erişilebilirliğe dair görüş ve deneyimlerini belirlemek amaçlanmıştır. Araştırma bulgularından hareketle, görme engelli bireylerin erişilebilirliği eşitlik, bağımsızlık ve özgürlük kavramlarıyla ilişkilendirdikleri ortaya konmuştur. Bulgular doğrultusunda, erişilebilirliğe dair toplumsal farkındalığın artırılması için eğitim ve bilinçlendirme programlarının hayata geçirilmesi, erişilebilirlik uygulamalarının planlanma sürecine engelli bireylerin katılımı önerilmektedir.
Anahtar Kelimeler: Erişilebilirlik, Görme Engelli Bireyler, Toplumsal Farkındalık
Avrupa Birliği’nde Engelli Bireylerin İstihdamına Yönelik Pozitif Uygulamalar
Tür: Araştırma Makalesi
Yazar(lar): Sibel Mehter Aykın, Ayşe Meral Uzun (2026)
Dergi: Hak İş Uluslararası Emek ve Toplum Dergisi, Cilt 15, Sayı 41, 2026, 31 - 64
DOI: 10.31199/hakisderg.1780371
Özet: Engelli bireyler; genel olarak eğitim-öğretim, istihdam, sosyal koruma, barınma ve sağlık alanlarında büyük ölçüde engellerle karşılaşmaktadırlar. Bu çalışmada ilk olarak, engellilerin çalışma hakkının uluslararası camia tarafından nasıl ele alındığı açıklanmıştır. Avrupa Birliği’nin 2021-2030 dönemini kapsayan eşitlik stratejisi ile engelli bireylerin istihdamına ilişkin pozitif uygulamalar sunulmuştur.
Anahtar Kelimeler: Avrupa Birliği, Sosyal Devlet, Engelli Hakları, İstihdam, Pozitif Uygulamalar
Engelli Araştırmaları Çerçevesinde Yeni Bir Kavram Olarak ‘Ableizm’ ve Türkiye Boyutu
Tür: Derleme
Yazar(lar): Ali Seyyar (2026)
Dergi: Hak İş Uluslararası Emek ve Toplum Dergisi, Cilt 15, Sayı 41, 2026, 1 - 30
DOI: 10.31199/hakisderg.1710128
Özet: Engelli bireylerin toplumsal katılımda yaşadığı engellerin en önemli nedenlerinden biri de engellilere yönelik ayrımcılık ve düşmanlık içeren ableizmdir. Bu anlamda ableizm, engelli olmayan kişileri üstün tutan ve bunun sonucunda engelli kişileri ötekileştiren bir ayrımcılık türüdür. Makalede ayrıca toplumu engelliliğe özgü ihtiyaçlar konusunda duyarlı hale getirmek, engelli insanların öz imajlarını güçlendirmek ve böylece engelli insanların toplumda dışlanmasını önlemek amacıyla ableizm kavramı irdelenmiştir.
Anahtar Kelimeler: Ableizm, Engelli Hakları, Ayrımcılık, Türkiye Boyutu
Görme Engelli Bireylerin Erişilebilirlik Deneyimleri: Engeller ve Çözümler
Tür: Araştırma Makalesi
Yazar(lar): Yasin Erdurak, Fatih Altun, Göktuğ Poyraz, Ahmet Yangıncı (2026)
Dergi: Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi Sağlık Bilimleri ve Araştırmaları Dergisi, Cilt 8, Sayı 1, 2026, 153 - 171
DOI: 10.46413/boneyusbad.1708255
Özet: Amaç: Bu araştırma görme engelli bireylerin fiziksel, dijital ve sosyo-kültürel ortamlarda karşılaştıkları erişilebilirlik engellerini derinlemesine inceleyerek bu engellerin toplumsal katılıma etkilerini belirlemeyi amaçlamaktadır. Gereç ve Yöntem: Fenomenolojik desende yürütülen nitel çalışma Bandırma’da yaşayan 11 görme engelli katılımcı ile yarı yapılandırılmış görüşmeler aracılığıyla gerçekleştirilmiştir. Bulgular: Sağlık kurumlarında navigasyon sorunları, kamu hizmetlerinde personel tutumları, afet yönetiminde bilgilendirme yetersizlikleri ve sosyal/kültürel katılımda betimleme eksiklikleri gibi çok boyutlu engeller tespit edilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Erişilebilirlik, Görme Engelli, Sosyal Katılım
Türkiye’de Zihinsel Engeli Olan Bireylerin İstihdamında Mevcut Durum, Politikalar, İyi Uygulama Örnekleri ve Politika Önerileri
Tür: Derleme
Yazar(lar): Cansu Güler, Gizem Beycan Ekitli, Cansu Gökçe Bozkurt, Satı Doğan (2026)
Dergi: Ege Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi, Cilt 42, Sayı 1, 2026, 145 - 158
DOI: 10.53490/egehemsire.1777378
Özet: Zihinsel engeli olan bireylerin istihdamı, yalnızca bir çalışma hakkı değil, toplumsal bütünleşme, özerklik ve onurlu yaşamın sağlanması açısından da kritik bir araçtır. Önyargı, damgalama, ayrımcılık, mesleki eğitim erişiminin sınırlılığı ve yetersiz danışmanlık gibi engeller, zihinsel engelli bireylerin işgücü piyasasına tam katılımını kısıtlamaktadır. Bu çalışma, istihdamın sağladığı kazanımları inceleyerek; ortaya çıkan engeller, destek mekanizmaları, yasal düzenlemeler ve iyi uygulama örnekleri ışığında çözüm odaklı öneriler geliştirmeyi amaçlamaktadır.
Anahtar Kelimeler: Zihinsel Engelli, İstihdam, Ayrımcılık, Mesleki Eğitim, Masabaşı Araştırması
TÜRKİYE’DE DİRENÇLİ KENTLER BAĞLAMINDA ENGELLİ BİREYLERE YÖNELİK AFET RİSK YÖNETİM POLİTİKALARINA GENEL BİR BAKIŞ
Tür: Derleme
Yazar(lar): Gökhan Kalağan, Esin Şengün (2026)
Dergi: Cumhuriyet Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt 27, Sayı 2, 2026, 412 - 437
DOI: 10.37880/cumuiibf.1822093
Özet: Afetlerin, risk altındaki gruplar başta olmak üzere toplumun bütünü açısından olumsuz etkilerinin en aza indirilmesi hayati önem taşımaktadır. Bu çalışmanın amacı da risk grubu altında bulunan engelli bireylerin, dünya genelinde afet planlarında yalnızca %8’inde özel ihtiyaçlarına yer verilmesinden hareketle afetlerde görünür kılınmasına dikkat çekmektir. Deprem gibi afet ve acil durumlarda toplumdaki bireylerin farklı kırılganlık düzeylerine sahip olabildiği dikkate alınarak; fiziksel, görme, işitme ve zihinsel engeli bulunan gruplara özgü engelli afet planlamalarının gerekliliği vurgulanmıştır.
Anahtar Kelimeler: Afet, Deprem, Engelli, Dirençli Kent
Türkiye’de Bir Sosyal Politika Alanı Olarak Kurumsal Bakım: Arz-Talep Açıkları ve Gelecek Senaryoları Üzerine Bir Değerlendirme
Tür: Araştırma Makalesi
Yazar(lar): Aslı Şahankaya Adar, Saniye Dedeoğlu (2026)
Dergi: Çalışma ve Toplum, Cilt 2, Sayı 89, 2026, 563 - 594
DOI: 10.54752/ct.1823976
Özet: Bu doğrultuda ‘bakım elması’nın iki ayağını temsil eden kamusal ve özel kurumsal bakım hizmetlerinin arz-talep dengesinin mevcut durumu yaşlı, çocuk ve engelli bakımı kapsamında ele alınmaktadır. Gelecek nüfus projeksiyonları dikkate alınarak arz-talep açıklarının gelecekteki durumu ele alınmakta ve kurumsal bakım hizmetlerinde ciddi bir darboğaz olduğuna işaret edilmektedir.
Anahtar Kelimeler: Bakım Ekonomisi, Kurumsal Bakım Hizmetleri, Yaşlı Bakımı, Çocuk Bakımı, Engelli Bakımı
Erişim Paradigmasının Ötesinde Yaklaşımlar: Savunmasız Bireyler ve Dijital Kapsayıcılık
Tür: Kitap İncelemesi
Yazar(lar): Merve Işıldar (2026)
Dergi: Senectus, Cilt 4, Sayı 1, 2026, 193 - 200
DOI: 10.26650/senectus.2026.4.1.1149
Özet: Bu çalışma, erişim paradigmasının ötesine geçerek kırılgan gruplar, savunmasız bireyler, yaşlılar, azınlıklar ve engellilerin dijital kapsayıcılık süreçlerini ve toplumsal katılımlarını ele alan ilgili eserin detaylı bir incelemesidir.
Anahtar Kelimeler: Kırılgan Gruplar, Savunmasız Bireyler, Yaşlıların Dijital Katılımı, Azınlıkların Dijital Katılımı, Engelliler
Büyükşehir Belediyelerinin Engellilik Politikalarının Stratejik Planları Üzerinden Karşılaştırılması
Tür: Araştırma Makalesi
Yazar(lar): Melike Erdoğan Özbey (2026)
Dergi: Uluslararası Ekonomi İşletme ve Politika Dergisi, Cilt 10, Sayı 1, 2026, 441 - 462
DOI: 10.29216/ueip.1841370
Özet: Engelli bireylerin toplumsal hayata tam ve etkin katılımı önemli bir gerekliliktir. Halka en yakın birimler olarak yerel yönetimler bu katılımı sağlayabilirler. Bu çalışmanın amacı; Türkiye’de engelli nüfusun çoğunluğunun yaşadığı 30 büyükşehrin 2025-2029 stratejik planlarını engellilik politikaları açısından karşılaştırmaktır. Strateji geliştirme temasında büyükşehir belediyelerinin engelliler konusunda planlarında risk analizi başlığında eksiklikler olduğu bulgusu elde edilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Engelli, Büyükşehir Belediyesi, Stratejik Plan
Batı Çocuk Edebiyatında Engellilik Söylemleri: Petey, Sol Ayağım ve İçimdeki Müzik Örneği
Tür: Araştırma Makalesi
Yazar(lar): Mustafa Genç, Fatma Eroğlu Genç (2026)
Dergi: Uluslararası Sosyal Bilimler ve Eğitim Dergisi, Cilt 8, Sayı 14, 2026, 153 - 178
Özet: Dünya genelinde bir milyardan fazla engelli bireyin varlığı, engelliliğin hiçbir toplumun göz ardı edemeyeceği bir sosyal olgu olduğunu göstermektedir. Bu konuyu işleyen üç çocuk kitabı (Petey, Sol Ayağım, İçimdeki Müzik) aracılığıyla engelli bireylerin yaşam deneyimlerini, çevresel koşullardan etkilenme biçimlerini ve insan ilişkilerinde karşılaştıkları güçlükleri anlamak ve engellilik söylemlerini deşifre etmek hedeflenmiştir.
Anahtar Kelimeler: Çocuk Edebiyatı, Engellilik Söylemi, Yaşam Deneyimleri
Hatıran Yeter Filmi Üzerinden Engellilik, Damga ve Toplumsal Dışlanma: Sosyal Hizmet Perspektifinden Betimsel Bir Analiz
Tür: Araştırma Makalesi
Yazar(lar): Ceylan Sülü Akgül (2026)
Dergi: Asya Studies, Sayı 35, 2026, 179 - 192
DOI: 10.31455/asya.1853004
Özet: Analiz sonucunda; ‘engelli çocuk ebeveynliğinde psiko-sosyal güçlükler, engelli birey olmanın getirdiği psiko-sosyal güçlükler ve damgalanmaya karşı hak temelli mücadele ve güçlenme’ olmak üzere üç ana tema belirlenmiştir. Engelliliğin bireysel bir yetersizlikten ziyade toplumsal yapıların, tutumların ve ilişkilerin ürettiği bir olgu olduğu vurgulanmıştır.
Anahtar Kelimeler: Engellilik, Damga, Sosyal Hizmet Perspektifi, Hak Temelli Mücadele
Toplu Taşıma Sistemlerinde Tekerlekli Sandalye Kullanıcıları İçin Erişilebilirlik: Sistematik Derleme Bulguları
Tür: Derleme
Yazar(lar): Safa Heybet, Ceren Yaşar (2026)
Dergi: Bitlis Eren Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, Sayı 11, 2026, 45 - 51
Özet: ‘Tekerlekli sandalye, toplu taşıma, otobüs, bedensel engelli, ulaşım ve engelli’ anahtar kelimeleri kullanılarak yapılan tarama sonucunda toplam 105 kayda ulaşılmış; dahil edilme kriterlerine uyan çalışmalar incelenmiştir. İncelenen çalışmalar, tekerlekli sandalye kullanıcılarının toplu taşıma sistemlerine erişiminde yaygın ve çok boyutlu engeller bulunduğunu ortaya koymaktadır.
Anahtar Kelimeler: Tekerlekli Sandalye, Toplu Taşıma, Bedensel Engelli, Ulaşım, Erişilebilirlik
Türkiye’de Görme Engelli Öğrencilerin Yükseköğretime Erişimi: Kamu Politikaları ve Düzenlemeler Üzerine Bir Değerlendirme
Tür: Araştırma Makalesi
Yazar(lar): Hatice Koç (2026)
Dergi: Üniversite Araştırmaları Dergisi, Cilt 9, Sayı 1, 2026, 58 - 67
DOI: 10.32329/uad.1801638
Özet: Türkiye’de anayasa, yükseköğretim mevzuatı ve yasal düzenlemeler ile eğitim hakkı tanınmakta ve engelli bireylerin eğitim hayatına tam ve etkin katılımı hedeflenmektedir. Ancak görme engelli öğrenciler özelinde bakıldığında, normatif düzeyde tanınan hakların yükseköğretim kurumlarında uygulamasında yapısal farklılıklar ve engellerle karşılaşılabilmektedir.
Anahtar Kelimeler: Yükseköğretim, Görme Engelli Öğrenciler, Eğitim Politikası, Erişilebilirlik
Engellilerin Sosyal Sorunları: Sosyal Hizmet Müdahale Düzeyleri Bağlamında Bir Değerlendirme
Tür: Derleme
Yazar(lar): Serdarhan Duru (2026)
Dergi: Sosyal Sağlık Dergisi, Cilt 0, Sayı 2026, 2026, 63 - 84
DOI: 10.69514/sosyalsaglik.1894374
Özet: Harzing’s Publish or Perish v5.15 yazılımı kullanılarak Google Akademik üzerinde tarama yapılmış; ‘engelli*’, ‘engellilik’ ve ‘sosyal sorun*’ anahtar sözcükleriyle arama yürütülmüştür. Çalışmada engelli bireylerin karşılaştığı sosyal sorunlar makro, mezo ve mikro düzeydeki sosyal hizmet müdahaleleri bağlamında ele alınmıştır.
Anahtar Kelimeler: Engelli, Engellilik, Sosyal Hizmet, Sosyal Hizmet Müdahalesi, Sosyal Sorunlar
Kurum İçi İletişim Bağlamında Mobbing: Eğitim Sektöründe Çalışan Görme Engelliler Örneği
Tür: Araştırma Makalesi
Yazar(lar): Mustafa Öztürk (2026)
Dergi: Abant Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt 26, Sayı 1, 2026, 719 - 735
DOI: 10.11616/asbi.1824314
Özet: Bu araştırma, eğitim sektöründe çalışan görme engelli bireylerin mobbing deneyimlerini kurum içi iletişim süreçleri bağlamında incelemeyi amaçlamaktadır. Yaşanılan iletişim engelleri ve yıldırma politikaları derinlemesine analiz edilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Kurum İçi İletişim, Mobbing, Görme Engelli, Eğitim Sektörü
Bakımın Görülmeyen Yüzü: Lucca’nın Dünyası Filminde Engelli Çocuğun Gereksinimine Yönelik Ailenin Mücadelesi
Tür: Araştırma Makalesi
Yazar(lar): Murat Toprak (2026)
Dergi: İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi, Sayı 72, 2026, 60 - 76
DOI: 10.47998/ikad.1770734
Özet: Lucca’nın Dünyası filmi odağında, engelli bir çocuğa sahip ailelerin görünmeyen bakım emeği, karşılaştıkları toplumsal baskılar, kurumsal bariyerler ve ihtiyaçları doğrultusunda verdikleri hak mücadelesi sinematografik bir analiz yöntemiyle incelenmiştir.
Anahtar Kelimeler: Bakım Emeği, Engelli Çocuk, Aile Mücadelesi, Sinematografik Analiz
Pandemi Sürecinde Van: Covid-19’un Kentsel Yaşam ve Yerel Yönetimler Üzerindeki Etkisi
Tür: Araştırma Makalesi
Yazar(lar): Hande Saraçoğlu, Abdulmenaf Turan (2026)
Dergi: Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Sayı VANGÖLÜ HAVZASI ÖZEL SAYISI (2), 2026, 98 - 116
DOI: 10.53568/yyusbed.1669612
Özet: Salgın döneminde yerel yönetimlerin rolleri incelenmiştir. Belediyeler, özellikle yaşlı, engelli ve düşük gelirli kesimlere yönelik evde bakım, sağlık hizmeti, uzaktan eğitim ve psikososyal destek uygulamalarıyla salgının olumsuz kentsel etkilerini azaltmaya çalışmıştır.
Anahtar Kelimeler: Covid-19, Kentsel Yaşam, Yerel Yönetimler, Van, Kırılgan Gruplar
Kamu Hizmetlerinde ‘Değişkenlik ve Uyarlama’ İlkesinin Sınırları Kapsamında Engelli Bir Kamu Görevlisinin Erişilebilirliğinin Engellenerek İstihdamının Kısıtlanması Üzerine Örnek Vaka İncelemesi
Tür: Araştırma Makalesi
Yazar(lar): Nida Erdem (2026)
Dergi: İstanbul 29 Mayıs Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Sayı 1, 2026, 17 - 31
Özet: Engelliler ve yaşlılar başta olmak üzere hareket kısıtlılığı olan bireylerin tüm toplumsal hizmetlerden eşit faydalanabilmesi hedeflense de, söz konusu idari genelgelerin bazen sadece görsel formatta yayımlanması yüzünden görme engelliler ekran okuyucularla erişim sağlayamamaktadır. Bu çalışma, engelli bir kamu görevlisinin yaşadığı dijital ve fiziksel bariyerleri emsal yargı kararları doğrultusunda vaka incelemesiyle ele almaktadır.
Anahtar Kelimeler: Erişilebilirlik, Dijital Erişilebilirlik, Engelli Hakları, Kamu Hizmetlerinde Değişkenlik
CAHİDE BİRGÜL’ÜN ROMANLARINDA QUEER YANSIMALAR
Tür: Araştırma Makalesi
Yazar(lar): İsa Gürler (2026)
Dergi: Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature, Sayı Littera Turca-2026, 2026
DOI: 10.20322/littera.1751181
Özet: Yazarın romanlarındaki queer unsurlar irdelenmiştir. Ayrıca, engelli karakterler ve cansız manken Zarife figürü üzerinden toplumsal norm halini alan ‘zorunlu sağlam bedenlilik’ (compulsory able-bodiedness) algısının sorgulanması da çalışmanın önemli bir bulgusudur.
Anahtar Kelimeler: Queer Teori, Cahide Birgül, Zorunlu Sağlam Bedenlilik, Edebiyat Eleştirisi
Sanat Tarihini Sakatlamak: Riva Lehrer’in Portrelerinde Engellilik ve Sanat Tarihinin Kesişimi
Tür: Araştırma Makalesi
Yazar(lar): Ahou Mostowfi (2026)
Dergi: Yedi, Sayı 35, 2026, 137 - 158
DOI: 10.17484/yedi.1793231
Özet: Bu makale, engellilik çalışmaları ile sanat tarihi arasındaki kesişim alanını incelemekte ve engellilik kuramlarının engelli sanatçı Riva Lehrer’in sanatsal üretimlerinde nasıl somutlaştığını ortaya koymaktadır. 1970’lerden itibaren şekillenen engellilik kültürü; kusur, kırılganlık ve yavaşlık temaları üzerinden dayanışma ve üretim alanı olarak betimlenmiştir.
Anahtar Kelimeler: Engellilik Çalışmaları, Sanat Tarihi, Riva Lehrer, Engellilik Kültürü
ÖZEL GEREKSİNİMLİ BİREYLER İÇİN ACİL DURUM VE AFET YÖNETİMİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ
Tür: Derleme
Yazar(lar): Betül Özdemir, Banu Altunay (2026)
Dergi: Sağlık ve Sosyal Refah Araştırmaları Dergisi, Cilt 0, Sayı 2026, 2026
DOI: 10.55050/sarad.1677057
Özet: Afet süreçlerinde özel gereksinimli bireylerin ihtiyaç haritası çıkarılmıştır. Ayrıca, engelli bireyler ve sivil toplum kuruluşlarının afet planlamalarına dahil edilmesinin, afet sonrası olumsuz etkileri azaltacağı, toplumda dayanışma ruhunu güçlendireceği ve risk yönetimini etkinleştireceği sonucuna varılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Özel Gereksinimli Bireyler, Afet Yönetimi, Risk Azaltma, STK Katılımı
Özel Eğitimde Kolaylaştırıcı Kişi (Gölge Öğretmen) Desteğinin Devlet Tarafından Okullarda Özel Eğitim Öğretmenleri (NCE) Başta Olmak Üzere Ücretsiz Sağlanması Gerekliliğinin Ulusal Ve Uluslararası Mevzuatlar Kapsamında Hukuki Boyutu
Tür: Yasa İncelemesi
Yazar(lar): Burcu Akar Muratoğlu (2026)
Dergi: Gordion Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt 1, Sayı 2, 2026, 85 - 94
Özet: Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın eğitim hakkı, eşitlik ilkesi ve sosyal devlet anlayışı çerçevesinde devletin pozitif yükümlülükleri değerlendirilmiştir. Birleşmiş Milletler Engelli Hakları Sözleşmesi başta olmak üzere mevzuat analiz edilerek kolaylaştırıcı kişi (gölge öğretmen) desteğinin ücretsiz sağlanması gerekliliği hukuki boyutlarıyla ele alınmıştır.
Anahtar Kelimeler: Gölge Öğretmen, Özel Eğitim, Pozitif Yükümlülük, Eğitim Hakkı, Hukuki Analiz
Grafik Tasarım Bağlamında İnsan Hakları Kampanyalarının Başarısı
Tür: Araştırma Makalesi
Yazar(lar): Emel Uzuner (2025)
Dergi: Art-e Sanat Dergisi, Cilt 18, Sayı 36, 2025, 1322 - 1343
DOI: 10.21602/sduarte.1654767
Özet: Nitel araştırma yöntemiyle gerçekleştirilen çalışmada Türkiye’deki çocuk, birey ve engelli haklarına yönelik yürütülen farkındalık ve görsel iletişim kampanyaları grafik tasarım perspektifinden analiz edilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Grafik Tasarım, İnsan Hakları Kampanyaları, Farkındalık, Görsel İletişim
Çalışma Hayatında Engelli Bireylerin Yaşadıkları Sorunlar: Kırklareli Örneği
Tür: Araştırma Makalesi
Yazar(lar): Yasin Akyıldız (2026)
Dergi: Sosyal Güvence, Sayı 29, 2026, 2006 - 2042
DOI: 10.21441/sosyalguvence.1659096
Özet: Engelli bireylerin toplumsal yaşama tam ve eşit katılımı, büyük ölçüde ekonomik yaşama dâhil olmalarıyla mümkündür. Ancak bu bireyler, işe giriş sürecinde ve istihdam edildikten sonra yapısal ve sosyal engellerle karşılaşmaktadır. Kırklareli örneğinde bulgular; dışlanma, eşitsizlik, toplumsal önyargı, işsizlik süreci, empati eksikliği ve engel türüne uygun pozisyonlara erişememe temaları etrafında şekillenmiştir.
Anahtar Kelimeler: Engelli İş Gücü, İstihdam, Endüstriyel Sosyal Hizmet, Sosyal Politika, İşsizlik
OSMANLIDA VESAYET KURUMU (Trabzon Örneği 1710-1736)
Tür: Araştırma Makalesi
Yazar(lar): Fatih Çiçek (2026)
Dergi: Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Cilt 0, Sayı 18/2, 2026
DOI: 10.46790/erzisosbil.1803509
Özet: Osmanlı hukuk ve sosyal düzeninde vesayet müessesesi Trabzon şeriyye sicilleri üzerinden incelenmiştir. Araştırmada özellikle zihinsel engelli veya yaşlı kimselerin mali ve fiilî haklarının korunması ve kullanılabilmesi amacıyla yapılan vasî tayinleri ve hukuki süreçleri öne çıkarılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Osmanlı Hukuku, Vesayet Kurumu, Vasi Tayini, Trabzon Şeriyye Sicilleri
Engelli Bireylere Yönelik Yapay Zekâ Destekli Uygulamalar: Sosyal Hizmet Temelli Değerlendirme
Tür: Araştırma Makalesi
Yazar(lar): Fatih Çetintaş (2025)
Dergi: Asya Studies, Cilt 9, Sayı 34, 2025, 231 - 252
DOI: 10.31455/asya.1780145
Özet: Sosyal hizmet biliminin en önemli çalışma alanlarından biri olan engelli bireylere yönelik yapay zekâ alanındaki gelişmelerin takip edilip uygulanması kaçınılmaz hale gelmiştir. Çalışmada uluslararası örnekler üzerinden engelli bireyler için geliştirilen yapay zekâ destekli uygulama örnekleri incelenmiş ve sosyal hizmet uzmanları için bu teknolojilerin etkin bir şekilde kullanılmasına yönelik müdahale planları tartışılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Engelli, Sosyal Hizmet, Yapay Zekâ, Teknolojik Uygulama
Not: Değerli okurlarımız ve takipçilerimizden Sayın Hasan Kaya’nın hatırlatması üzerine aşağıdaki iki çalışmayı Yarasa Hukuk e-Dergi literatür kısmına ekliyoruz:
Engelli İnsan Hakları, Hasan Kaya, 2015, Liberte Yayınları, Ankara
Hasan Kaya, Engelli Bireyin Eğitim Hakkının Korunma Mekanizmaları Bakımından “Yükseköğrenim Kurumu Engelli Öğrenci Birimlerinin Durumu” – Liberal Düşünce Dergisi